Lễ ăn hỏi: thủ tục, mâm quả và những việc cần chuẩn bị

Lễ ăn hỏi là gì, khác gì lễ dạm ngõ?

Lễ ăn hỏi là bước đính hôn chính thức, diễn ra sau lễ dạm ngõ và trước lễ cưới. Nhà trai mang lễ vật trong các tráp (mâm quả) sang nhà gái, xin cho đôi trẻ thành vợ chồng. Sau lễ này, cô dâu được coi là người đã có nơi có chốn, hai nhà chuẩn bị tiến tới đám cưới.

So với lễ dạm ngõ, ăn hỏi đông người hơn, lễ vật nhiều hơn và có đội bê tráp hai bên. Nhiều gia đình nay gộp ăn hỏi với dạm ngõ, hoặc làm ăn hỏi và cưới sát nhau khi họ hàng ở xa, miễn hai bên đồng thuận.

Lễ ăn hỏi nên đi bao nhiêu tráp, chẵn hay lẻ?

Số tráp ăn hỏi khác nhau theo vùng miền. Ở nhiều nơi miền Bắc, người ta chuộng số lẻ như 5, 7, 9 hoặc 11 tráp, với quan niệm số lẻ tượng trưng cho sự phát triển. Ở miền Nam, mâm quả thường là số chẵn như 6 hoặc 8, tượng trưng cho đôi lứa. Miền Trung thường làm gọn hơn.

Khi hai nhà ở hai miền khác nhau, cách thường làm là theo phong tục nhà gái, vì lễ diễn ra tại nhà gái. Dù vậy, đây chỉ là thói quen phổ biến; hai gia đình có thể thỏa thuận theo cách khác.

Mâm quả ăn hỏi gồm những lễ vật gì?

Lễ vật ăn hỏi thường có trầu cau, rượu (hoặc rượu và thuốc lá), chè, bánh cốm hoặc bánh phu thê, mứt sen, hoa quả và xôi gấc hoặc heo quay tùy vùng. Kèm theo là lễ đen, tức một phong bao tiền nhà trai gửi nhà gái. Loại và số lượng lễ vật nên hỏi nhà gái trước.

• Trầu cau: gần như bắt buộc ở mọi vùng, là lễ vật mở đầu.
• Rượu, thuốc lá hoặc chè: để nhà gái thắp hương và mời khách.
• Bánh: miền Bắc hay dùng bánh cốm, bánh phu thê; miền Nam hay có bánh pía, bánh phu thê.
• Xôi gấc, heo quay (lợn quay): hay gặp hơn ở miền Nam và một số nơi miền Bắc.
• Lễ đen: phong bao tiền, nhà gái thường thắp hương rồi giữ lại hoặc chia lại tùy nhà.

Sau khi nhận lễ, nhà gái thường "lại quả", tức giữ một phần lễ vật và gửi trả phần còn lại cho nhà trai mang về, ngụ ý chia sẻ lộc. Phần lại quả bao nhiêu, gồm những gì cũng tùy phong tục từng nhà.

Đội bê tráp cần chuẩn bị những gì?

Đội bê tráp gồm hai nhóm: nhà trai cử các bạn nam bê tráp sang, nhà gái cử các bạn nữ ra nhận. Số người mỗi bên thường bằng số tráp. Nhiều nơi chọn người chưa lập gia đình (tùy nhà, không bắt buộc), đồng đều về chiều cao, mặc trang phục đồng bộ và được dặn trước cách trao nhận.

• Trang phục: nam thường mặc vest hoặc áo dài nam, nữ mặc áo dài đồng màu. Hai bên có thể chọn màu hợp nhau.
• Tập trước: nên thống nhất thứ tự xếp hàng, cách bê và cách trao tráp cho nhau.
• Phong bao: nhà trai và nhà gái thường chuẩn bị phong bao nhỏ để cảm ơn đội bê tráp. Có nơi đội nữ nhà gái gửi lại phong bao cho đội nam khi nhận tráp.

Trình tự lễ ăn hỏi diễn ra như thế nào?

Trình tự phổ biến là: nhà trai đến và xếp hàng ở cổng, đội bê tráp hai bên trao nhận lễ, hai gia đình vào nhà giới thiệu thành phần, đại diện nhà trai phát biểu và nhà gái đáp lời, cô dâu ra chào, lễ vật được đặt lên bàn thờ và thắp hương, cuối cùng là lại quả và tiễn nhà trai.

1. Nhà trai đến trước giờ hẹn một chút, xếp đội bê tráp theo thứ tự trước cổng nhà gái.
2. Đội bê tráp nhà trai trao tráp cho đội nhà gái. Tráp được đưa vào bày trên bàn.
3. Hai gia đình vào nhà, ngồi theo chỗ đã sắp. Đại diện hai bên giới thiệu thành phần.
4. Đại diện nhà trai phát biểu lý do, trình bày lễ vật. Đại diện nhà gái nhận lễ và đáp lời.
5. Cô dâu được mời ra chào hai họ, cùng chú rể mời trà, mời nước.
6. Bố mẹ cô dâu cùng đôi trẻ đặt lễ lên bàn thờ, thắp hương báo cáo tổ tiên.
7. Hai gia đình trò chuyện, chốt lại ngày cưới và các việc còn lại.
8. Nhà gái lại quả, gửi nhà trai mang về. Nhà trai xin phép ra về.

Ở nhiều nhà, phần trang trí phía sau chỗ ngồi hai họ là một tấm phông có tên đôi trẻ, hoặc một màn hình TV chiếu slide ăn hỏi ghi tên hai bạn và ngày lễ, giúp ảnh chụp gọn gàng hơn. Những chi tiết như thế không bắt buộc, nên quyết định theo không gian nhà và ý muốn của gia đình.

Nhà trai và nhà gái mỗi bên cần chuẩn bị gì?

Nhà trai lo lễ vật, đội bê tráp nam, xe đưa đón, người phát biểu và phong bao. Nhà gái lo trang trí nhà, bàn thờ, chỗ ngồi, nước trà bánh kẹo, đội nhận tráp nữ, người đáp lời và phần lại quả. Nếu có tiệc sau lễ, bên nào tổ chức sẽ lo thêm phần tiệc.

Cần lưu ý gì để lễ ăn hỏi không bị lúng túng?

Phần lớn sự cố ở lễ ăn hỏi đến từ việc hai bên hiểu khác nhau về giờ giấc, số người và lễ vật. Đôi trẻ nên làm đầu mối, chốt lại mọi thứ bằng tin nhắn trước vài ngày, nhờ mỗi bên một người nắm việc trong ngày lễ, kể cả việc giữ và phát phong bao.

• Xác nhận lại giờ đến và số người đi với nhà gái để nhà gái sắp chỗ ngồi.
• Tính thời gian di chuyển dư ra, tránh đến muộn giờ đã chọn.
• Nếu mời họ hàng dự tiệc sau lễ, nên báo trước để họ sắp xếp. Với khách ở xa, có thể gửi lời mời qua tin nhắn hoặc thiệp online cho tiện.